Reklamy
Czytaj dalej

6.5 Desu i przymiotniki raz jeszcze

Dziś prosta i szybka lekcja. Poszerzymy naszą wiedzę o gramatyce konstrukcji desu.

DESU

Pominęliśmy wcześniej czas przeszły konstrukcji desu. Najpierw przypomnę odmianę w czasie nieprzeszłym.

prosta  uprzejma
 afirmatywna  DA
 DESU
です
 negatywna  DEWA NAI
ではない
JA NAI
じゃない
 DEWA ARIMASEN
では ありません
JA NAI DESU
じゃないです

Teraz przerobimy to na tabelkę z czasu przeszłego.

prosta  uprzejma
 afirmatywna  DATTA
だった
 DESHITA
でした
 negatywna  DEWA NAKATTA
では なかった
JA NAKATTA
じゃ なかった
 DEWA ARIMASEN DESHITA
では ありません でした
JA NAKATTA DESU
じゃ なかった です

Formą uprzejmą jest znane nam już skądinąd deshita. Formą prostą jest datta.

Formy negatywne łatwo „uprzeszłościć” – w dowolnej wersji zamieniamy nai na nakatta, a za arimasen dodajemy deshita. I tak mamy 4 formy (możliwych jest pewnie więcej wersji):

dewa nakatta / ja nakatta

dewa arimasen deshita / ja nakatta desu

Założę się, że umiesz ułożyć je w kolejności od najbardziej uprzejmej ^_^

Przymiotniki „~na” i „~no”

Przymiotniki typu „na” i „no”, czyli te, dla których przy połączeniu z rzeczownikiem należy dodać (pseudo)partykułę, jeśli stoją bezpośrednio przed desu (w odpowiedniej formie), odmienia się poprzez odmianę słówka desu. Jak normalne rzeczowniki, gdyż tym one w istocie są. Koniec, kropka.

sono onna no hito wa kirei deshita
Ta kobieta była piękna.

Przymiotniki „~i”

Aby z i-przymiotnika zrobić jego wersję przeszłą, należy ostatnie ~i zmienić na ~katta. Zauważ podobieństwo końcówek ~nai i ~atta dla negacji i czasu przeszłego dla czasowników i przymiotników (jak również dla słówka desu). To dlatego mówiłam, że czasowniki i przymiotniki są często traktowane gramatycznie jak jedno. My nie musimy się tym przejmować, ale podobieństwa w odmianie pomogą nam w zapamiętaniu.

Zauważ, że zanegowany i-przymiotnik również (wciąż…) jest i-przymiotnikiem! Czas przeszły negatywny będzie się więc charakteryzował końcówką ~kunakatta w stosunku do formy podstawowej.

kono jitensha wa yasukunakatta
この じてんしゃ は やすくなかった。
Ten rower nie był tani.

Powyższe zdanko jest średnio uprzejmie, ale wystarczy dodać zwykłe desu, żeby brzmiało poważnie ^_^

Jest jeszcze jeden sposób na uprzejme zaprzeczenie. Zamiast ~kunai możemy wstawić ~ku arimasen. Wydaje się to być nieco bardziej grzeczne niż zwykłe nai desu.

Tomekku no kuruma wa atarashiku arimasen
トメックのくるまはあたらしくありません。
Samochód Tomka nie jest nowy.

W czasie przeszłym będzie to oczywiście ~ku arimasen deshita…

Przyzwyczaić się do używania czasu przeszłego i-przymiotników jest trudniej niż do samego używania ich form negatywnych. Musisz pohamować swoją wolę odmiany i-przymiotników „przez deshita„! Oczywiście, ta odmiana dotyczy tylko przymiotników stojących bezpośrednio przed desu. Te stojące przed opisywanym rzeczownikiem są nieodmienialne przez czas, jakikolwiek przymiotnik by to nie był:

o-mise de kirei na hana o mimashita
おみせできれいなはなをみました。
W sklepie widziałem piękne kwiaty.

I na koniec…

Wypadałoby się dowiedzieć, jak powiedzieć „bardzo” po japońsku. Używamy słówka:

totemo
とても
bardzo, kompletnie, 200%

Łatwe do zapamiętania, jeśli skojarzysz z polskim „totalnie”.

Tanaka-san no musuko wa totemo genki na kodomo desu
たなかさん の むすこ は とても げんき な こども です。
Syn pana Tanaka jest bardzo zdrowym dzieckiem.

A jak powiedzieć „niezbyt”? Używamy słówka:

amari
あまり
niezbyt, nie za bardzo

…wraz z negacją!

kinou bangohan wa amari oishikunakatta
きのう ばんごはん は あまり おいしくなかった。
Wczoraj kolacja nie była zbyt smaczna.


6.4 Forma „te”, cd.

Zaczniemy od słówka…

MADA
まだ
wciąż, jeszcze

Nie pomyl z partykułą made – powyższe słowo jest przysłówkiem. Jest często używane z trybem ciągłym, zarówno z pozytywnym, jak i przeczącym. Jeszcze bardziej akcentuje ciągłość czynności. Wsadzamy je w niemal dowolne miejsce zdania.

itsu kimasu/kuru ka? watashi wa mada koko de matte imasu/iru
いつ きます か? わたし は まだ ここ で まっています。
Kiedy przyjdziesz? Ja wciąż tu czekam.

otousan wa mada nete imasu/iru
おとうさん は まだ ねて いる。
Ojciec jeszcze śpi.

watashi wa mada sono atarashii eiga wa mite imasen/inai
わたし は まだ その あたらしい えいが は みて いません/いない
Jeszcze nie widziałem tego nowego filmu.

Warto zapamiętać tę konstrukcję: mada + ~te + imasen/inai. Ważne, żeby nie pójść za polskim odpowiednikiem i nie powiedzieć tego w czasie przeszłym (prostym czy ciągłym…).  W japońskim mówimy właśnie, że „ciągle jeszcze nie robię” (czas nieprzeszły!). Z drugiej strony, użycie zwykłego czasu nieprzeszłego też jest możliwe, jednak będzie znaczyć coś troszkę innego:

watashi wa mada sono atarashii eiga wa mimasen
わたし は まだ その あたらしい えいが は みません
Jeszcze nie widziałem tego nowego filmu.

Możemy przetłumaczyć to zdanie tak samo jak poprzednie, jednak oznacza ono, że mieliśmy w planie zrobić daną czynność później (chwila realizacji jest wciąż przed nami) – ale „wszystko idzie zgodnie z planem”. Ewentualnie nie mieliśmy planu. Tryb ciągły oznacza natomiast, że mieliśmy coś już zrobić wcześniej, ale z takich czy innych przyczyn przekładamy to, odkładamy.

Pytanie do powyższych odpowiedzi brzmiałoby jednakowo:

anata wa mou sono atarashii eiga o mimashita ka?
あなた は もう その あたらしい えいが を みました  か
Widziałeś już ten nowy film?

MOU
もう
już

sumu

Jeśli chcemy powiedzieć, gdzie mieszkamy, używamy formy ciągłej czasownika sumu – mieszkać.

watashi wa wrocław ni sunde imasu/iru
わたし は  ヴロツワフ に すんで います/いる 。
Mieszkam we Wrocławiu.

anata wa doko ni sunde imasu/iru ka
あなた はどこ に すんで います/いる か。
Gdzie mieszkasz?

go nen mae watashi wa doitsu ni sunde imashita/itta
よ ねん まえ わたし は ドイツ に すんで いました/ いった。
Pięć lat temu mieszkałam w Niemczech.

mukashi mukashi aru tokoro ni ojiisan to obaasan ga sunde imashita
むかし むかし あるところに おじいさん と おばあさん が すんで いました。
Dawno, dawno temu, w pewnym miejscu, żyli sobie staruszek i staruszka.

Ostatnie zdanie jest autentycznym początkiem japońskiej bajki (tu akurat Momotarou, ale wiele bajek tak się może zaczynać). Słowo mukashi odpowiada polskiemu „dawno temu”. Podwajając je, otrzymujemy „dawno, dawno temu”. Zwrot aruto koro ni oznacza „w pewnym miejscu”. Wszystkie te zwroty tradycyjnie rozpoczynają bajki w języku japońskim (pojedynczo lub naraz).

Użycie zwykłego sumu/sumimasu nie jest błędem, jednak odnosi się to do czasu przyszłego! X ni sumimasu oznacza, że będziesz mieszkać w X w przyszłości. Może już za chwilę, a może za 10 lat. Ale jeszcze tam nie mieszkasz.

motsu

Ten czasownik w formie ciągłej może mieć znaczenie standardowe „trzymać” (w ręce), ale może i mieć znaczenie specjalne: „posiadać”. Możemy w ten sposób „posiadać” tylko przedmioty materialne, nieożywione. Oczywiście nie musimy ich trzymać w ręce w momencie mówienia. Mogą być daleko stąd, ale są naszą własnością.

watashi wa ie de konpyuuta o motte imasu/iru
わたし は いえ で  コンピュータ を もって います/いる 。
Mam w domu komputer.

watashi wa terebi wa motte imasen/inai
わたし は テレビ は もって いません/いない
Nie mam telewizora.

kau

Analogicznie do poprzedniego, katte iru może oznaczać posiadanie w domu zwierzęcia (kupionego, ale i schwytanego czy przygarniętego).

watashi wa ie de neko o katte imasu/iru
わたし は いえ で  ねこ を かって います/いる 。
Mam w domu kota.

watashi wa inu wa katte imasen/inai
わたし は いぬ は かって いません/いない
Nie mam psa.

Obie formy „posesywne” mogą działać w przeszłości, nie działają jednak w przyszłość. „Będę mieć” – nie działa w japońskim, chyba że powiesz, w jaki sposób uzyskasz dany obiekt (kau, kureru, kariru…).

watashi wa neko o katte imashita. Sono neko wa kyonen shinimashita.
わたし は ねこ を かって いました 。その ね は きょねん しにました 。
Miałem kota. Ten kot zdechł w zeszłym roku.

iku

Jest to bardzo kłopotliwy czasownik. W trybie ciągłym ten czasownik ma zasadniczo znaczenie specjalne: „wyjść z zamiarem (rychłego) powrotu„. Pamiętaj, że itte iru nie oznacza de facto bycia w drodze. Ta forma ma tutaj właściwie charakter czasu przeszłego. Można się wybrać do ubikacji, do sklepu, jak i do innego miasta czy państwa. Osoba może siedzieć sobie na kanapie na drugiej półkuli i nie przemieszczać się, a my wciąż będziemy mogli o niej powiedzieć „itte imasu” (o ile ma zamiar wrócić). Formalnie, forma ta opisuje stan wynikły z wcześniejszego ruchu typu „iku„. Innymi słowy, rezultat tego ruchu wciąż istnieje. Może być jednak tak, że wyjście nastąpi dopiero wkrótce. Wiele rzeczy trzeba wywnioskować z kontekstu i słów towarzyszących.

anata no okaasan wa doko ni itte imasu ka?
あなた の おかあさん は  どこ に いって います か
Dokąd poszła twoja mama? (i wkrótce wróci)

kanojo wa shuukan chuugoku ni itte imasu
かのじょ は に しゅうかん ちゅうごく に いって います
Ona będzie w Chinach przez 2 tygodnie (= wybiera się do Chin na 2 tygodnie)

kuru

Ten czasownik w formie ciągłej oznacza, że podmiot jest u mówiącego z wizytą. Lub przebywa tymczasowo w miejscu, w którym mówiący się znajduje. Również nie chodzi tu o proces przychodzenia, tylko o bycie u kogoś, gdzieś przez jakiś okres czasu. W pojęciu mówiącego gość ów ma zamiar prędzej czy później wynieść się ^_^

anata no obaasan wa nan nichi anata no ie ni kite imasu ka
あなた の おばあさん は なんにち あなた の いえに きて います か
Twoja babcia ile dni będzie u ciebie w domu? (= na ile dni przyjechała)

kaeru

Ten czasownik w formie ciągłej oznacza, że podmiot wybył wcześniej z domu (tu powiedzielibyśmy itte iru), następnie wrócił. Jest teraz w domu (wówczas mówimy o nim właśnie kaette iru), ale wkrótce musi znów wybyć (w tamto samo miejsce lub nie).

anata no ani wa itsu ie ni igirisu kara kaette imasu ka
あなた の あに は いつ いえに イギリス から かえって います か
Kiedy twój brat wraca z Anglii (ale będzie musiał znów tam pojechać)?

shiru

Jeśli chcemy powiedzieć, że coś wiemy/znamy, używamy wyłącznie trybu ciągłego.

watashi wa kare o shitte imasu
わたし は かれ を しって います
Znam go.

anata wa nihongo o shitte imasu ka
あなた は にほんご を しって います か
Znasz język japoński?

Stany

Pojawiła się (w obrębie powyższych czasowników) kwestia stanów. I owszem, tak jak napisałam w punkcie 2. zastosowań formy ciągłej, używa się jej do określenia stanu w jakimś ktoś/coś jest po pewnym momencie w przeszłości. Czyli rezultat pewnego zdarzenia wciąż istnieje. Należy to zdecydowanie odróżnić od trybu progresywnego czynności, w którym to sama czynność trwa ciągle. Forma gramatyczna jest w obu przypadkach taka sama, więc rozróżniamy to tylko na podstawie samego użytego czasownika, i słówek pobocznych.

kanojo wa kekkon shite imasu
かのじょは けっこん して います
Ona jest mężatką

Chociaż kekkon suru oznacza „poślubiać”, powyższe zdanie nie oznacza, że ona jest w tym momencie przy ołtarzu i wypowiada przysięgę z obrączką. Ślub miał miejsce w przeszłości – dziś rano, albo 20 lat temu. Ale stan zamążpójścia się jeszcze nie skończył.

terebi wa mada tsuite iru
テレビ は まだ ついて いる。
Telewizor jest ciągle włączony.

Tsuku to czasownik nieprzechodni odpowiadający przechodniemu tsukuru. O takich parach będzie więcej innym razem, tutaj tylko dla przykładu.

Czynności regularne

I wreszcie trzecie zastosowanie formy ~teiru. Jeśli dana czynność powtarza się regularnie, możemy jej użyć. Koniecznie wstawiamy jakiś okolicznik czasu mówiący o częstotliwości, np. „codziennie”, „w piątki”, „raz do roku”, aby odróżnić to od zwykłego trybu progresywnego. Warto zapamiętać, że w trybie „regularnym” znikają nietypowe – „stanowe” – znaczenia czasowników. Tak więc itte iru będzie regularnym chodzeniem gdzieś, a kekkon shite iru będzie regularnym braniem ślubu. Pewnych czasowników, jak sumu i shiru, nie da się jednak w ten sposób użyć.

Najpierw parę ważnych słówek „czasowych”. Odpowiednikiem naszego „każego ~, w każdy~, co ~” jest japońskie mai. Jednak wyrazy dodawane do niego nie są dowolne – są to konkretne czytania danych kanji.

mainichi
まいにち
codziennie, każdego dnia

maiasa
まいあさ
co rano, każdego ranka

maiban
まいばん
co wieczór, każdego wieczora

maishuu
まいしゅう
co tydzień

maigetsu
まいげつ
co miesiąc, raz w miesiącu

maitoshi
まいとし
co roku, raz do roku, każdego roku

maiji
まいじ
co godzinę

…i tak dalej… Mai odnosi się również do nazw dni tygodnia czy miesiąca, a także do wielu innych rzeczowników, jak np. „posiłek” („przy każdym posiłku”): maishoku まいしょく.

itsumo
いつも
zawsze

Można też używać innych określeń jak w poniższych przykładach. W istocie powtarzanie czynności nie musi być ściśle określone czasowo. Byle by można było stwierdzić, że czynność się powtarza.

mainichi  jitensha de daigaku ni itte imasu
まいにち じてんしゃ で だいがく に いって います。
Codziennie dojeżdżam na uczelnię rowerem.

watashi wa maiasa CNN niuusu o mite imasu
わたし は、まいあさ CNN ニュース を みて います。
Każdego ranka oglądam wiadomości CNN.

hima na toki itsumo intaanetto o shite imasu
ひま な とき、いつも インターネット を して います。
W wolnym czasie zawsze korzystam z internetu.

maishuu watashi wa tomodachi to  tenisu o shite imasu
まいしゅう、わたし は ともだち と テニス をして います。
Co tydzień gram z przyjacielem w tenisa.

ano hito wa itsumo banana keeki o tabete iru
あの 人 は いつも バナナ ケーキ を たべて いる。
On (dosł. „ta osoba”) zawsze je ciasto bananowe.

mainichi shokuji o mittsu shite imasu
まいにち しょくじ を みっつ して います。
Codziennie jem trzy posiłki.


6.3 Forma „te” i tryb ciągły

Forma „te” jest jedną z siedmiu baz. Tak jak forma „ta”, którą poznaliśmy jako czas przeszły (forma prosta). W istocie, te dwie formy są identyczne, poza ostatnią literą. Jeśli więc nauczyłeś się się formy „ta” w poprzedniej lekcji, tę przejdziesz bez problemu. Przypomnę nasze zasady:

~RU ichidan => ~TE

~RU godan, ~U, ~TSU  => ~TTE

~MU, ~NU, ~BU => ~NDE

~KU => ~ITE

~GU => ~IDE

~SU => ~SHITE

Forma „te” ma mnóstwo ważnych zastosowań. Jest tzw. formą „łącznikową”. Kiedy chcemy połączyć dwa czasowniki (lub zdania), używamy formy „te” do jednego z nich. Np. łącząc czasowniki: „trzymać” (motsu w formie „te”) i „iść” (iku) otrzymamy czasownik „nieść”:

MOTTE + IKU = MOTTEIKU
もっていく
nieść (zanieść)

Dosłownie przetłumaczylibyśmy to „trzymając, iść”, ale mamy lepszy polski odpowiednik ^_^

Analogiczne są czasowniki:

MOTTEKURU
もってくる
przynieść

MOTTEKAERU
もってかえる
przynieść z powrotem

W zależności od tego, jakiego czasownika ruchu użylibyśmy, używamy odpowiedniego połączenia. Te formy łączne można pisać razem lub oddzielnie w roomaji, jak Ci wygodniej. Pamiętaj, że w takim złożonym czasowniku, choć częścią „podstawową” (w pełni odmienialną!) jest iku, to dopełnienia i inne człony zdania odnoszą się do obydwu czasowników, również motte. Dzięki temu mamy np. dopełnienie bliższe – co niesiemy, i okolicznik miejsca – dokąd. Łączymy więc określenia obu czasowników, tak jakbyśmy stapiali dwa zdania w jedno. Przy odmianie zmieniamy tylko człon iku, motte zawsze zostaje w formie „te”.

anata wa nani o mottekimashita ka?
anata wa nani o mottekita ka?

Co przyniosłeś?

tabemono wa mottekimasen deshita
tabemono wa mottekonakatta

Nie przyniosłem jedzenia.

Możemy połączyć kilka zdań opisujących czynności następujące mniej więcej po sobie:

Kesa watashi wa shichiji ni okite, asagohan o tabete, hachiji ni ie o demashita.
Dziś rano wstałem o siódmej, zjadłem śniadanie i wyszedłem z domu [dosł. „opuściłem dom”] o ósmej .

Bardzo ważne: odmiana (forma) ostatniego czasownika musi się odnosić również do tych w formie „te”, czyli muszą to być zdania równoważne, nie podrzędne-nadrzędne. Nie wszystkie odmiany wykorzystują formę „te” jako swojego „zastępcę”. Najlepiej więc – gdy nie jesteś pewien – używaj oddzielnych zdań, a powyższe zastosowanie zapamiętaj przy czytaniu/słuchaniu oryginalnego japońskiego.

~TEIRU / ~TEARU

Teraz będzie nas interesować najbardziej połączenie „te” z czasownikami „być”, głównie IRU (w przypadku podmiotów żywych), rzadziej ARU (w przypadku podmiotów nieożywionych). Takie połączenie zwane jest często formą „~teiru”. Ma ona 3 zasadnicze znaczenia:

1. czas/tryb progresywny (ciągły)

2. czynności powtarzające się regularnie

3. stan istniejący od pewnego momentu

tryb progresywny (ciągły)

Tryb progresywny odpowiada angielskiemu continuous (I am reading). Opisuje on czynności trwające od jakiegoś czasu w przeszłości, przez teraz, do jakiegoś czasu w przyszłości. Czyli czynności już się zaczęły, ale nie skończyły, i chcemy zaakcentować tę rozciągłość. Ważne, że „teraz” (teraźniejszość) znajduje się gdzieś pomiędzy czasem początku a czasem końca trwania czynności.

Istnieją czasowniki, które używamy tylko w trybie ciągłym (a nie w zwykłym). Jest również parę czasowników, które mają specjalne znaczenie w trybie ciągłym. Tymi dwiema grupami zajmiemy się następnym razem. Dopóki ich nie poznasz, nie przywiązuj się do trybu ciągłego wszystkich czasowników (poza podanymi w przykładach).

Ważnym słówkiem, które często się pojawia przy tej formie, jest:

IMA
teraz

Częste jest również używanie partykuł:

KARA
od

MADE
do

Poprzez odmianę członu ~iru możemy uzyskać oczywiście formy negatywne, uprzejme, itd. Poniżej różne przykłady.

anata wa nani o shite iru ka?
anata wa nani o shite masu ka?

Co robisz [teraz]?

watashi wa chuushoku o tabete iru
watashi wa chuushoku o tabete imasu
Jem obiad.

otousan wa shinbun o yonde iru
otousan wa shinbun o yonde imasu

Ojciec czyta gazetę.

anya wa kanojo no heya ni butsuri no benkyou o shite imasu
Ania uczy się fizyki w swoim pokoju.

otouto wa asa kara terebigeemu o shite imasu
おとうと は、テレビゲーム を して います。
Brat od rana gra w gry telewizyjne.

kissaten de ocha o nonde imasu
きっさてん で おちゃ を います。
Piję herbatę w kawiarni.

ima watashi wa nihongo de kaite imasu

tomodachi to hanashite imasu
Rozmawiam z przyjaciółmi.

kyou terebi o mite imasen deshita
Dziś nie oglądałem telewizji.

Możliwe jest również uzyskanie past continuous, poprzez odmianę iru w czasie przeszłym. Czynność opisana taką konstrukcją zaczęła się w przeszłości, trwała określoną ilość czasu, i skończyła się również w przeszłości. W przeciwieństwie do prostej formy przeszłej, kreuje ona pewną „głębokość” czasu. Jest używana również do określenia stosunków czasowych czynności/zdarzeń (zupełnie jak w angielskim). W istocie, tryb ciągły czasu przeszłego jest w japońskim używany częściej niż prosty!

kinou nete imashita
Wczoraj spałem [= „przespałem cały dzień”]


6.2 Czas przeszły

Czas przeszły również ma 4 formy: zwykłą, uprzejmą oraz negatywne odpowiedniki.

Zaczniemy od najprostszej.

~MASHITA

Aby utworzyć formę uprzejmą czasu przeszłego, należy do bazy „I” czasownika dodać końcówkę -mashita. Innymi słowy, zamieniamy -masu na -mashita.

kodomotachi wa kouen de asobimashita
こどもたち は こうえん で あそびました
Dzieci bawiły się w parku.

yoshi wa ringo o tabemashita
よし は りんご を たべました
Yoshi zjadł jabłko.

watashi wa sono eiga o mimashita
わたし は その えいが を みました
Widziałem ten film.

shizu wa manga o kaimashita
しず は まんが を かいました
Shizu kupił mangę (komiks).

john wa nihon ni ikimashita
ジョーン は  にほん に いきました
John udał się do Japonii.

~MASEN DESHITA

Utworzenie negacji do powyższego jest bardziej złożone. Wykorzystujemy formę negatywną czasu nieprzeszłego zakończoną na ~masen, dodając słówko deshita. Jak można się domyśleć, jest to czas przeszły od „desu„. O tym jednak będzie w innym rozdziale.

watashi wa shukudai wa shimasen deshita
わたし は しゅくだい は しませんでした
Nie odrobiłem zadania domowego.

~TA

Czas przeszły formy prostej bywa nazywany „formą ~ta”. Tu niestety reguła odmiany nie jest banalna. Mamy kilka odmian w zależności od końcówki podstawowej, słownikowej formy. Nie bierzemy żadnej bazy za podstawę, tylko sam temat, dodajemy tylko odpowiednią koncówkę-sufiks. Koniecznie zapamiętaj ten schemat:

~RU ichidan => ~TA

~RU godan, ~U, ~TSU  => ~TTA

~MU, ~NU, ~BU => ~NDA

~KU => ~ITA

~GU => ~IDA

~SU => ~SHITA

Być może lepiej Ci będzie to zapamiętać na konkretnych przykładach? Poznamy jeszcze jedno ważne słówko:

kinou
きのう
wczoraj

I przykłady…

tabeta
たべた

mita
みた

kinou nan ji ni anata wa neta
きのうなんじ に あなた は ねた
Wczoraj o której poszedłeś spać/zasnąłeś?

totta
とった

kesa nan ji ni anata wa okita
けさ なんじ に あなた は おきた
Dziś rano o której wstałeś?

gakkou ni ita
がっこうに いた
Byłem w szkole.

kaban no naka ni okane ga atta
かばん の なか に おかね  が あった
W torbie były pieniądze.

wakatta
わかった
Rozumiem (= zrozumiałem).

hon o nisatsu katta
ほん を にさつ  かった
Kupiłam dwie książki

eki de tomodachi ni atta
えき で ともだち に あった
Na dworcu spotkałem kolegę.

moratta
もらった

matta
まった

yonda
よんだ

shinda
しんだ

asonda
あそんだ

kiita
きいた

oita
おいた

kashita
かした

anata wa kare o koroshita
あなた は かれ を ころした
Zabił go.

Uwaga! Odmiana nieregularna:

IKU => ITTA いった

SURU => SHITA した

KURU => KITA きた

~NAKATTA

Aby utworzyć prostą negację w czasie przeszłym, do bazy „A” dodajemy końcówkę ~nakatta. Innymi słowy, w negacji prostej „normalnej”, ostatnie ~i zmieniamy w ~katta.

Watashi wa terebi o minakatta.

Sachiko wa konakatta.

 


Kanji nr 34 i 35 – „kobieta” i „mężczyzna”

KOBIETA

Tak wygląda drukowany („komputerowy”) znak:

Tak wygląda kaligrafowany znak:

A tak odręczny:

Na szczególną uwagę zasługuje kolejność pisania – nietypowa, jak na nasz gust. Zaczynamy od lewych kresek, potem prawą, a dopiero na końcu górną poziomą.

znaczenie  kobieta, żeński, damski
kun’yomi  onna, me  おんあ, め
on’yomi  jo, nyo  ジョ, ニョ

Zapamiętać należy, że Japończycy rzadko używają słowa onna samodzielnie. Mówią raczej onna no hito. Ewentualnie nyonin lub josei.

 女の人  onna no hito  kobieta
 女人  nyonin  kobieta
 女らしい  onnarashii  kobiecy („jak kobieta”)
女中 jochuu pokojówka, służąca
下女 gejo służąca

A teraz parę przykładów połączeń z innymi kanji.

 女の子  onna no ko  dziewczyna
  彼女  kanojo  ona, dziewczyna (partnerka)
女生 josei uczennica
女性 josei kobieta, kobiecy, damski
 女心  onnagokoro  kobiece serce (uczucia, psychika)
 女神  megami  bogini
 女王  joou  królowa
王女 oujo księżniczka, królewna
 女友達 onnatomodachi przyjaciółka, koleżanka
 天女 tennyo nimfa, anioł płci żeńskiej
少女 shoujo młoda dziewczyna (~nastolatka), córka, dziewica
美女 bijo piękna kobieta
美少女戦士セーラームーン bishoujo senshi seeraa muun Piękna wojowniczka Sailor Moon (tytuł)
女優 joyuu aktorka
女の直感 onna no chokkan kobieca intuicja

[Komentarz]

MĘŻCZYZNA

Tak wygląda drukowany („komputerowy”) znak:

Składa się z dwóch części – górna to znak „pole ryżowe”, dolna – „siła, moc”. Tak więc mężczyzna to istota, która dzięki swej wrodzonej sile fizycznej pracuje na polu. Ryżowym ^_^

Tak wygląda kaligrafowany znak:

A tak odręczny:

Zwróć uwagę na rysowanie „pola ryżu”. Zawsze kiedy w kwadracie jest jakaś zawartość, rysujemy trzy (ściśle – dwie) wierzchnie kreski kwadratu, następnie wnętrze, a dopiero na końcu zamykamy kwadrat od dołu. „Siłę” rysujemy od poziomej (zagiętej) kreski.

znaczenie mężczyzna, męski
kun’yomi otoko おとこ
on’yomi dan, nan ダン, ナン

Uwagi są podobne jak przy „kobiecie”. Używamy najczęściej zwrotu otoko no hito. Poza tym, czytania nan używa się wyłącznie jako klasyfikatora do liczenia… synów. Jeszcze się go nie uczyliśmy ^_^

男の人 otoko no hito mężczyzna
 大男 oo-otoko wysoki („rosły”) mężczyzna
男らしい otokorashii męski („jak mężczyzna”)
下男 genan służący (mężczyzna)
男女 danjo mężczyźni i kobiety, panowie i panie
男の中の男 otoko no naka no otoko mężczyzna wśród mężczyzn (samiec alfa)

A teraz parę przykładów połączeń z innymi kanji.

男の子 otoko no ko chłopiec, chłopak
男子 danshi chłopiec, chłopak
雪男 yuki otoko człowiek śniegu (Yeti )
男性 dansei mężczyzna, mężczyźni
男前 otokomae przystojny mężczyzna, „ciacho”
男神 ogami bóg
長男 chounan najstarszy syn (również jedynak)
男友達 otokotomodachi przyjaciel, kolega
嫡男 chakunan dziedzic, spadkobierca (najstarszy syn)
末男 batsunan najmłodszy syn
男出入り otoko deiri kobieta ciągle zmieniająca facetów, mająca wiecznie problemy z facetami
男色 danshoku męski homoseksualizm
男優 danyuu aktor
男根 dankon penis

[Komentarz]


6.1 Czas nieprzeszły

Do tej pory operowaliśmy wyłącznie czasem nieprzeszłym – znamy go na wylot, więc cóż można jeszcze powiedzieć? Podsumujemy tutaj naszą wiedzę i dodamy coś extra.

Przede wszystkim…

Czasownik w formie „słownikowej” nie jest bezokolicznikiem!

W japońskim nie ma bezokoliczników, gdyż nie ma odmiany (przez osoby, liczby, rodzaje). Podstawowa forma czasownika odpowiada bardzo ogólnemu, bliżej nieokreślonemu czasowi „teraźniejszo-przyszłemu”. Jest to właściwie „aspekt niedokonany” – czynność nim opisana nie skończyła się. Możemy nim opisywać czynności „ogólne” oraz przyszłe. Konkretne znaczenie zależy od danego czasownika i kontekstu. Dopiero inne fory czasownika nadają mu jakieś cechy czasowe itp.

Można zatem używać czasowników w formie „słownikowej” w normalnym zdaniu. Jest to oczywiście forma średnio uprzejma. Czasownik japoński można odmienić przez 9 form (co daje z podstawową formą 10 – a może jest ich więcej?), do każdej można utworzyć też formę negatywną (razem 20) – wszystkie będą średnio uprzejme – jest to tzw. linia prosta. Dodatkowo można tę formę słownikową zamienić na uprzejmą (-masu, to już 21 wszystkich form), którą następnie można również odmienić przez 9 form (co daje 30 form) – choć nieco inaczej niż w linii prostej, a każdą przez negację. Razem mamy40 form japońskiego czasownika. Wiele z nich jest złożeniem pozostałych, więc nie jest tak źle. W angielskim jest 16 „czasów”, a okazuje się, że łatwo je konstruować – są to kombinacje kilku odmian.

Teraz zajmiemy się 4 formami odpowiadającymi czasowi „ogólnemu” – „teraźniejszo-przyszłemu”.

Jeśli chcesz poznawać Japończyków, rozmawiać z nimi, używaj form uprzejmych. Jeśli przyzwyczaiłeś się do formy „-masu„, to może dziwnie (krótko, ostro?) będą brzmieć dla Ciebie formy „słownikowe” w zdaniach. Ale nie wolno ich zaniedbywać. Są one używane w tekstach pisanych, usłyszysz je w filmach i anime. Wiele zależy od tego, do czego potrzebna Ci jest znajomość japońskiego. Formy „proste” są używane również w pewnych wcale uprzejmych konstrukcjach, o których będzie w odpowiednim czasie (ang. functional pattern; w tych konstrukcjach polskim odpowiednikiem byłby właśnie bezokolicznik).

haha wa mise de banana o kau
はは は みせ で バナナ を かう
Mama kupuje w sklepie banany.

Jim wa manga o yomu
ジム は まんが を よむ
Jim czyta mangę. (w ogóle, nie „teraz”) / Jim będzie czytać mangę.

watashi wa ringo o taberu
わたし は りんご を たべる
Zjem jabłko. / Jadam jabłka.

Naomi wa terebi o miru
ナオミ は テレビ を みる
Naomi ogląda / będzie oglądać telewizję.

Ściśle rzecz biorąc, koniugacja czasowników japońskich opiera się na dokładnie 7 formach zw. „podstawami, bazami”, do których dodaje się odpowiednie końcówki. Pięć z tych „podstaw” kończy się na jedną z pięciu dostępnych samogłosek, a dwie to formy zwane -te i -ta. Nasza forma słownikowa to „baza” z końcówką U (tzw. „trzecia”, bo „u” to trzecia samogłoska w sylabariuszu) – bez żadnych dodatkowych sufiksów.

~MASU

Baza „druga” kończy się na I. Wystarczy zamienić sylabę -xu na odpowiednią -xi. Ta baza służy do wielu celów, ale my na razie dodamy do niej sufiks –masu, dzięki czemu uzyskamy podstawową formę grzeczną. Trzeba pamiętać, że -tsu i -chi są sylabami -u i -i dla kolumny Tx. Podobnie -su zamieniamy na -shi (niektóre transkrypcje nie uzwględniają zmian fonetycznych i zapisują te sylaby jako tu, ti, si).

Ta reguła nie dotyczy, jak pamiętamy, czasowników -RU z grupy ichidan. Tam wykorzystujemy surowy rdzeń.

~MASEN

Formę negatywną uprzejmą utworzymy, zmieniając -masu na -masen. Czyli baza zostaje ta sama, tylko sufiks się zmienia. To bardzo ważne spostrzeżenie, bowiem – jak zaraz zobaczymy – formę negatywną „prostą” tworzy się zupełnie inaczej. Z kolei odmiana w linii „uprzejmej” polega bodaj wyłącznie na zmianach tej końcówki -masu. Rdzeń mamy ten sam. Dlatego napisałam kiedyś, że odmiana form grzecznych jest łatwiejsza ^_^

watashi wa ima tabemasen
わたし は いま たべません
Nie zjem teraz.

~NAI

Formę negatywną prostą tworzy się z bazy „pierwszej” – A. Zmieniamy zatem sylabę -xu na odpowiednią -xa. I dodajemy sufiks negujący ~NAI ~ない. Ten sam sufiks występował w negacji i-przymiotników (zw. predykatywnymi). Istotnie, odmiana tych przymiotników i czasowników (w linii „prostej”) jest podobna, często też traktuje się te części mowy łącznie.

Haczyk występuje przy czasownikach kończących się na samo -u. Aby nie było dziwnych zlepków samogłosek, przed nasze -a wstawia się „w”:

AU -> AWA あわ -> AWANAI あわない
nie spotykać

Oczywiście, reguła ta nie stosuje się do czasowników ichidan. Dodajemy ~nai do surowego tematu.

taberu -> tabenai たべない

Również czasowniki nieregularne mają własne odchylenia, i wypada je zapamiętać:

suru -> shinai しない

kuru -> konai こない

aru -> nai ない

Jak widać, poza ogólnie nieregularnymi suru i kuru, nieregularny pod względem tej formy jest również aru. Iru odmienia się regularnie (inai).

Tworząc negujące zdanie, wypada wstawić gdzieś partykułę negacji WA. Nie spotkałam się z tym jeszcze w kursach, ale mój sensei native speaker kładł na to duży nacisk. Co prawda można tę partykułę wstawić w miejsce „starej” wa i zdanie wygląda „po staremu”. Jest to oczywiście jedyne wyjście, jeśli nie ma zbyt dużo członów w zdaniu. Więcej o tej partykule w lekcji o negacjach.

Przykładowe koniugacje:

wakaru -> wakaranai わからない

kaeru -> kaeranai かえらない

nomu -> nomanai のまない

hanasu -> hanasanai はなさない

Formy tej można używać analogicznie do „-masen„, w potocznym języku. Jednak pojawi się ona również jako „negatywny bezokolicznik” w pewnych ważnych konstrukcjach typu „zamierzam nie zrobić”. Dlatego nie możesz jej pominąć w nauce, nawet jeśli chciałbyś być super-uprzejmy ^_^

Formy negatywne mogą być użyte w pytaniach. Często pytania takie brzmią jak sugestie, zaproszenia, prośby – dokładnie jak polskie pytania-negacje: „czy nie zrobiłbyś…?”. Japończycy nie używają w takich pytaniach trybu warunkowego (to tylko polski wymysł ^_^).

anata wa gekijou ni ikimasen ka?

DESU

Na koniec zajmiemy się odmianą tego czasownikopodobnego słówka. Również ma ono 4 formy w czasie nieprzeszłym, aczkolwiek istnieje kilka wariantów w przypadku negacji.

prosta  uprzejma
 afirmatywna  DA
 DESU
です
 negatywna  DEWA NAI
ではない
JA NAI
じゃない
 DEWA ARIMASEN
では ありません
JA NAI DESU
じゃないです

Ja nai jest zwykłym skrótem od dewa nai. Podobnie można czasem spotkać skrót: ja arimasenJa nai desu jest zwykłym ja nai ugrzecznionym przez dodanie desu na końcu. Uprzejmości się oczywiście stopniują:

dewa arimasen -> ja arimasen -> ja nai desu -> dewa nai -> ja nai

Wybór należy do Ciebie ^_^

A teraz trochę KANJI